Brasilia en de Pantanal

Een blogberichtje over het reilen en zeilen van enkele weken terug...

Brazilië is met zijn 8,514,877 km² het vijfde grootste land ter wereld na China, Canada, Verenigde Staten en Rusland. Dit valt niet te vatten in een kaart zoals hierboven, maar wordt pas tastbaar wanneer je er aan het doorreizen bent. Momenteel staat onze kilometerteller in Brazilie op een groffe 4250km. Dit is ongeveer het traject Brussel-Tanger-Brussel... Ons voornaamste vervoersmiddel doorheen Brazilië en zijn hinterland is de bus. De toestand van de wegen schommelt tussen een sneetje Emmentaler kaas en een sneetje Oud Brugse kaas. Wegen als biljartlakens zijn dus een schaars goed, maar al bij al is het aangenaam reizen. Je moet er natuurlijk wel alle Braziliaanse 'gewoontes' bijnemen. Een, twee, drie uur vertraging is geen uitzondering, luid communicerende Brazilianen die dan nog eens tegelijkertijd muziek door hun gsm boksen knallen, waterinfiltratie in de bus tijdens regenachtige dagen en omwegen van enkele honderden kilometers om toch maar een dorpje te bereiken. Het hoort er allemaal bij.

Brasilia

Onze derde 'echte' stop brengt ons naar een stad die veel toeristen links laten liggen bij een reis door Brazilië. Mensen die geïnteresseerd zijn in architectuur hebben het echter steevast in hun planning staan. Aangezien Griet samen is met een architect, of wat er zou moeten voor doorgaan, heeft ze geen andere keuze dan te volgen. Brasilia, de nieuwe moderne hoofdstad van het op vier na grootste land ter wereld. Een megalomane stad. Uit de grond gestampt in minder dan vijf jaar tijd, vanuit het modernistische gedachtegoed. Volledig in lijn met de leuze 'Ordem e progresso', orde en vooruitgang, die prijkt op hun nationale vlag.

Het modernisme is een bouwstijl die in het begin van de 20ste eeuw ontstond in Europa en die vooral na de tweede wereldoorlog een hoge vlucht scheerde door de grote woningnood. Enkele beknopte kenmerken zijn: de functiescheiding tussen wonen, werken en recreatie. Deze drie functies zullen dus op drie verschillende plaatsen in de stad worden ingepland. Een ander kenmerk is de 'Strokenbouw in het groen'. Denk maar aan de woonblokken op Linkeroever. Hiernaast vindt de industrialisatie ook zijn weg in de bouw met prefab betonsystem en een doorgedreven rationele benadering.

Ook de Braziliaanse kuststrook rond Sao Paulo en Rio De Janeiro kreunde onder de explosieve bevolkingsgroei en dus woningnood. Brasilia moest het modernistische antwoord worden op dit prangend probleem. Het stedenbouwkundig ontwerp was van de hand van Lucio Costa en belangrijkste betrokken architect was Oscar Niemeyer. Deze tweede is de beroemdste en meest invloedrijke architect uit Brazilië. Tot in het jaar van zijn dood, 2012, bleef hij ontwerpen. Hij stierf op 104 jarige leeftijd.

De plattegrond, Plano Piloto, bestaat uit twee assen die vanuit de lucht een vliegtuig vormen. De ene as is een rechte 8km lange en 250m brede laan, de 'Eixo Monumental'. Hier bevinden zich alle overheidsgebouwen en de belangrijkste pareltjes van Oscar Niemeyer. De andere as staat hier haaks op en is licht gebogen. Deze as is vooral residentieel van aard. 

Oef u bent er door! Tot zover de architecturale geschiedenisles...

Met de middagzon op onze snoet, staan we met onze backpacks tussen de levendige bedrijvigheid van de centrale 'rodoviaria', het busstation. Het wordt ons snel duidelijk dat we ons wat verkeken hebben op de schaal van de stad wanneer we ons hotel willen bereiken. Het blijkt toch een goede 10km verderop te liggen. Dus, hop terug de bus op naar ons verblijf dat we voor de eerste keer via Airbnb hebben vastgelegd. Deze keuze legt ons geen windeieren: Luxe hotel met kingsize, 2 x 2m bed, zwembad, fitness, sauna, tennispleinen en minihaven. Aangezien dat onze zeiljacht niet in de rugzak paste, blijft het hier slechts bij turen naar de andere boten. Enkel ons keukentje is wat primitief, maar met wat creativiteit geraak je al snel een eindje. Pasta koken in een koffiezet is wel degelijk mogelijk.

We vullen onze dagen met een combinatie van chillen & relaxen in ons hotel en het verkennen van de 'geplande' stad. Zowel Griet als ikzelf houden bij dit tweede gemengde gevoelens over. Er zijn welliswaar verschillende prachtige gebouwen / monumenten te bezichtigen van o.a. Niemeyer en consoorten, maar soms voelt het wat doods aan. Zelfs ondanks dat wit de dominante kleur is van de gebouwen. Wegen met meer rijstroken dan de ring van Antwerpen, weinig voetpaden die dan nog vaak abrupt eindigen op de meest gekke plaatsen, de monotone werkfunctie met zijn bijhorende kantoorgebouwen die het centrum domineren, de woongebouwen die bedoelt voor arm en rijk zijn door plaatsgebrek enkel nog voor de rijk en rijkeren. De echte steden bevinden zich klaarblijkelijk aan de horizon in de buitenwijken, organisch gegroeid met de tijd. Hier zijn we door tijdsgebrek echter niet geraakt.

Brasilia lijkt zijn ziel, als hett dit al gehad heeft, met het verstrijken van de jaren verloren. Men heeft een stad gecreëerd, maar men is de mensen vergeten. Een mislukte stad? Neen niet echt, het is best te beschrijven met enkele quotes die ik uit een artikel van 'architectenweb' en van de bbc geplukt heb. "Brasilia is het product van een visioen en heeft daarom minder te maken met de wereld zoals die is, dan met de wereld hoe die zou moeten zijn." Of anders: "The problem is that it's not a city. It's that simple. The issue is not whether it's a good city or a bad city. It's just not a city. It doesn't have the ingredients of a city: messy streets, people living above shops, and offices nearby... It just doesn't have the complexity of a normal city. It's a sort of office campus for a government.... Or perhaps, it is simply too soon to tell. Most of the places that we all adore, all of them, from Cairo to London, took either 5,000 or 6,000 years to get there... Brasilia is only a little over 50 years old. Let's not be unkind. Let's wait another 200 years and then talk about it."

 Kortom: Prachtige staaltjes architectur en een ervaring erbij om nooit te vergeten.

Pantanal

Enkele dagen en een busrit van 26 uur later zijn we verhuisd van het witte betonnen landschap van de stad naar het bruin groene landschap van de Pantanal. Voor onze reis naar Brazilië hadden we nog nooit gehoord van dit natuurlijke overstromingsgebied van zo'n 150000 km²; 5x België. Dit is vermoedelijk te wijten aan de enorme bekendheid van zijn grote broer, het Amazonewoud. In het regenseizoen overstroomt ongeveer 80% van de Pantanal en water is dus alom tegenwoordig tijdens ons bezoek. Net als de muggen... Het voordeel van de Pantanal t.o.v. de Amazone is dat deze veel minder dicht begroeid is. Terwijl dieren zich verschuilen achter de groene muur van het Amazonewoud, zijn dieren in de Pantanal veel zichtbaarder. Dit prachtig natuurgebied moet qua fauna en flora ook niet veel onderdoen voor zijn grote broer.

Het gekke is echter dat het bijna niet beschermd is door de staat. Slechts een 1350 km² of 1% van de totale oppervlakte is beschermd. Het is bijna volledig in privé handen en bestaat dus enkel met de 'goodwill' van de lokale bevolking die vooral aan landbouw doen. Hiernaast is 'ecotoerisme' de belangrijkste bron van inkomsten. Aangezien dit allemaal privé wordt georganiseerd, vertaald dit zich, spijtig genoeg, ook in de prijzen.

Om de kosten te drukken verblijven we eerst twee dagen in het kleine dorpje Miranda. Hier rusten we wat uit van de lange busrit en acclimatiseren we aan het warme (35°- 40°) en vochtige klimaat. Een oud treinspoor dat door het dorp loopt, brengt ons op het idee deze te voet te verkennen. Zowat het enigste wat hier geen geld kost, waar geen toeristen zijn en waar je niet echt kan verdwalen. Een dag later regelen we een verblijf in 'Refugio Da Ilha'. We hebben goed gegokt. Een klein toeristenverblijfje met eigenaars die het hart op de juiste plaats hebben en ons vooral willen laten genieten van de prachtige natuur. Bij onze aankomst worden we dadelijk aan onze mouw getrokken om de familie te vervoegen bij de traditionele 's zondagse barbecue. Niet veel later trekken we ons zwembroek aan om een duik in de rivier te nemen onder de lode hitte. Er wordt onsnog snel iets toegeroepen: "Ge moet geen schrik hebben. De kaaimannen hebben schrik van mensen, ze zullen niet aanvallen. Allez normaal gezien toch!"

Boottochten op de rivier, wandelingen doorheen het drasland, een jeepsafari op zoek naar grotere dieren. Het laat allemaal een diepe indruk op ons na. Voor de dierenliefhebbers onder ons; wat wij kunnen noteren op ons Engels dierenlijstje: caiman, giant anteater, brazilian rabbit, big frogs, grey brocket deer, brown capuchin monkey, crab eatig Fox, nine banded armadillo, paca, collared peccary, hycint macaw, red green macaw, bleu yellow macaw, tucan, wattled jacana, cabibara, potoo, tarantulla, river stingray en nog zeker een 100 soorten vogels. Met dank aan onze gids en zijn hightech camera voor de dierenfoto's!

Na drie dagen stappen we voldaan in een taxi richting Bonito en Iguazu. Nog geen 300m ver van de Refugio zien we hem dan toch, totaal onverwacht... Een 'Onca Pintada', ofwel de Jaguar!
Machtig!